इनर्जी’ का नाममा युवा स्वास्थ्यमा विष, नेपाली बजारमा इनर्जी ड्रिंकको नियमन शून्य
इनर्जी’ का नाममा युवा स्वास्थ्यमा विष, नेपाली बजारमा इनर्जी ड्रिंकको नियमन शून्य
विशेष ब्युरो / काठमाडौँ
”थकान मेटिने, तुरुन्तै ऊर्जा आउने र मष्तिष्क ताजा हुने” आकर्षक विज्ञापनका भरमा अचेल नेपाली बजारमा इनर्जी ड्रिंकको व्यापार तीव्र गतिमा फैलिरहेको छ। सहरी क्षेत्रका मात्र नभई ग्रामीण भेगका चिया पसलदेखि डिपार्टमेन्ट स्टोरसम्म रंगीचंगी क्यानमा सजाइएका इनर्जी ड्रिंकहरू आजका युवा, विद्यार्थी र चालकहरूको पहिलो रोजाइ बनिरहेका छन्।
तर, आकर्षक ब्रान्डिङ र ‘एक्स्ट्रा इनर्जी’ को नाराभित्र लुकेको तीतो सत्य के हो भने— यी पेय पदार्थहरूले युवा पुस्तालाई विस्तारै गम्भीर स्वास्थ्य संकटतर्फ धकेलिरहेका छन्।
के हुन्छ इनर्जी ड्रिंकभित्र? स्वास्थ्यमा सीधा प्रहार
विभिन्न बालरोग विशेषज्ञ, मुटुरोग विशेषज्ञ र पोषणविद्हरूका अनुसार बजारमा पाइने इनर्जी ड्रिंकहरूमा अत्यधिक मात्रामा क्याफिन (Caffeine) र चिनी (Sugar) को मिसावट हुन्छ।
मुटुमा गम्भीर असर: एकैपटक धेरै मात्रामा क्याफिन शरीरभित्र जाँदा मुटुको धड्कन असामान्य रूपमा बढ्ने (Tachycardia) र रक्तचाप तीव्र हुने गर्दछ। यसले गर्दा युवावस्थामै हर्ट अट्याक (Heart Attack) र गम्भीर मुटुको समस्या देखिन थालेको चिकित्सकहरू बताउँछन्।
मस्तिष्क र अनिन्द्राको समस्या: इनर्जी ड्रिंकको बानी परेका युवाहरूमा एन्जाइटी (अत्यधिक चिन्ता), मानसिक छटपटी र अनिन्द्रा (Insomnia) को समस्या साझा बन्दै गएको छ।
मोटोपन र मधुमेहको जोखिम: एउटा सामान्य इनर्जी ड्रिंकको क्यानमा दैनिक आवश्यकता भन्दा कयौँ गुणा बढी चिनी हुन्छ। यसले युवाहरूमा मोटोपन बढाउने र कम उमेरमै टाइप-२ मधुमेह (Diabetes) को सिकार बनाइरहेको छ।
कलेजो र मिर्गौला फेलियर: यसमा प्रयोग गरिने कृत्रिम रसायनिक तत्व र प्रिजर्भेटिभहरूलाई पचाउन कलेजो र मिर्गौलालाई अत्यधिक श्रम गर्नुपर्छ, जसले गर्दा दीर्घकालीन रूपमा यी अंगहरू फेल हुने जोखिम उच्च रहन्छ।
मदिरासँगको घातक मिश्रण: मृत्युको पासो
पछिल्लो समय नेपाली युवाहरूमाझ इनर्जी ड्रिंकलाई विभिन्न मदिरा (ह्विस्की, भोड्का आदि) सँग मिसाएर पिउने खतरनाक ट्रेन्ड बसेको छ।
चिकित्सकहरूका अनुसार मदिराले शरीर र मस्तिष्कलाई शिथिल (Depressant) बनाउँछ भने इनर्जी ड्रिंकमा हुने क्याफिनले मस्तिष्कलाई उत्तेजित (Stimulant) पार्छ। यी दुई विपरित प्रकृतिका तत्व एकैसाथ शरीरमा प्रवेश गर्दा मानिसलाई आफू कति मातिएको छु भन्ने पत्तै हुँदैन। यसले गर्दा ‘अल्कोहल पोइजनिङ’ हुने र कतिपय अवस्थामा सुतेकै ठाउँमा वा पार्टीमै अचानक मृत्यु हुने घटनाहरू समेत बढेका छन्।
सरकारी नीति र नियमन: कागजमै सीमित
नेपाल सरकारले केही वर्षअघि विदेशबाट आयात हुने इनर्जी ड्रिंक र सिन्थेटिक ड्रिंकहरूमा प्रतिबन्ध लगाउने निर्णय गरेको थियो। तर, स्वदेशी उत्पादनका नाममा स्वदेशमै प्याकिङ हुने वा लुकिछिपी भित्रिने यस्ता पेय पदार्थको गुणस्तर मापन गर्ने बलियो संयन्त्र अझै बन्न सकेको छैन।
खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभागले ड्रिंकमा क्याफिन र चिनीको मात्रा कति हुनुपर्ने भन्ने मापदण्ड तोके पनि बजारमा बिक्री भइरहेका पेय पदार्थहरूको ‘ल्याब टेस्ट’ र नियमित अनुगमन प्रभावकारी हुन सकेको देखिँदैन। सबैभन्दा दुःखद कुरा, विद्यालय र कलेज आसपासका पसलहरूमा नाबालिग र किशोर-किशोरीहरूलाई सजिलै यस्ता घातक पेय पदार्थ बिक्री भइरहँदा पनि कुनै कानुनी रोकतोक छैन।
निष्कर्ष र खबरदारी
”तुरुन्तै ऊर्जा दिने” बहानामा बजारमा जथाभाभी बिक्री भइरहेका इनर्जी ड्रिंकहरू वास्तवमा युवा स्वास्थ्यमाथिको ठूलो खेलबाड हुन्। विज्ञापनको भ्रममा परेर आफ्नो अमूल्य स्वास्थ्य नष्ट नगर्न उपभोक्ता आफैँ सचेत हुन जरुरी छ।
सँगसँगै, नियमनकारी निकायले पनि यस्ता पेय पदार्थको गुणस्तर परीक्षण चुस्त बनाउन, विज्ञापनमा कडाइ गर्न र निश्चित उमेर समूहभन्दा तलका बालबालिकालाई यसको बिक्री-वितरणमा पूर्ण प्रतिबन्ध लगाउन ढिला भइसकेको छ। समयमै खबरदारी नगरिए, नेपालको ऊर्जावान् युवा पुस्ता चाँडै नै अस्पतालको शय्यामा थला पर्ने निश्चित छ।
