नुवाकोटमा जलविद्युत् र खानीले सामाजिक उत्तरदायित्व पूरा गरेनन्

नुवाकोट: जलविद्युत् र खानीले सामाजिक उत्तरदायित्व पूरा गरेनन्
नुवाकोट जिल्लामा त्रिशूली र तादी खोलामा सञ्चालनमा रहेका जलविद्युत् आयोजना र खनिजजन्य खानी जिल्ला भित्रका महत्वपूर्ण प्राकृतिक स्रोत हुन्।

यी आयोजनाले स्थानीय जनताको जीवनस्तर उकास्न, शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी र वातावरण संरक्षणमा ठूलो योगदान दिन सक्ने क्षमता राख्छन्। तर, दुःखद वास्तविकता के छ भने—CSR अर्थात् सामाजिक उत्तरदायित्वको नाममा आएको रकम जनतासम्म पुगेको छैन।

सामाजिक उत्तरदायित्वको मूल उद्देश्य कम्पनी वा व्यवसायले नाफा कमाउने मात्र होइन, स्थानीय समाज र वातावरणको हितमा पनि योगदान दिनु हो। तर व्यवहारमा, यस रकमको उपयोग राजनीतिक पहुँच र स्वार्थ समूहको हातमा सीमित रहँदै आएको देखिन्छ। दुर्गम बस्ती, विद्यालय, स्वास्थ्य संस्था र बेरोजगार युवाले यसको वास्तविक लाभ अनुभव गर्न सकेका छैनन्।

कागजी प्रतिवेदन, फोटो कार्यक्रम र औपचारिक समारोहमार्फत मात्र देखाउने गरिएको लगानीले सामाजिक उत्तरदायित्वको वास्तविक उद्देश्य पूरा गर्न असफल भएको छ। प्राकृतिक स्रोत स्थानीयको प्रयोगमा आउँछ, तर लाभ केही सीमित व्यक्तिमा मात्र केन्द्रित हुन्छ। जलविद्युत्, खानी, बैंक, बीमा र अन्य ठूला कम्पनीहरूले नुवाकोटबाट नाफा कमाउँछन्, तर जनताको जीवनस्तर उकास्न आवश्यक लगानीमा उदासीन देखिन्छन्।

यो अवस्था सामान्य कमजोरी होइन; जिम्मेवारीको अपहरण हो। विकासको नाममा गरिएको यस्तो प्रवृत्ति शोषणको प्रतिरूप हो। अब समय आएको छ—CSR वा सामाजिक उत्तरदायित्वलाई दानको रूपमा होइन, स्थानीय जनताको अधिकार र न्यायपूर्ण विकासको अनिवार्य दायित्वको रूपमा कार्यान्वयन गर्नुपर्छ।
यसका लागि स्पष्ट नीति, पारदर्शी प्रक्रिया र कडा अनुगमन आवश्यक छन्। CSR रकम कहाँ, कसका लागि र कसरी खर्च भयो भन्ने कुरा जनताले बुझ्ने भाषामा सार्वजनिक हुनुपर्छ। जलविद्युत् र खानी कम्पनीहरूले आफ्नो दायित्व पूरा नगर्दा नुवाकोटका प्राकृतिक स्रोत र जनताको भविष्य दुवै जोखिममा रहनेछन्।

आजको आवश्यकता भनेको बलियो राजनीतिक इच्छाशक्ति हो। कम्पनीहरूलाई स्थानीय विकासमा जिम्मेवार बनाउने, र जनताको स्रोत जनताकै हितमा प्रयोग हुने व्यवस्था स्थापित गर्ने—यही नुवाकोटको दिगो विकासको आधार हो।