पहिले एउटै धार, अहिले छुट्टै तरबार गौतमको राजनीतिक यात्रा नयाँ मोडमा

नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलनमा लामो समयदेखि सक्रिय पूर्व माओवादी नेता नुकुल गौतम जनयुद्धका दिनदेखि नै पार्टीप्रति समर्पित योद्धाका रूपमा परिचित थिए।

बागमती प्रदेशमा विशेष गरी नुवाकोट क्षेत्रमा उनको प्रभावशाली उपस्थिति थियो। तत्कालीन माओवादी केन्द्रका दोस्रो तहका नेता जनार्दन शर्मा ‘प्रभाकर’ ले पार्टीबाट अलग भएर प्रगतिशील राष्ट्रिय अभियान सुरु गरेपछि गौतमले पनि सोही बाटो अपनाए।

जनार्दन शर्माको अभियान बाबुराम भट्टराईको नेपाल समाजवादी पार्टी (नयाँ शक्ति) र सन्तोष परियारसँग एकीकरण भएर मंसिर २०८२ मा ‘प्रगतिशील लोकतान्तरिक पार्टी (प्रलोपा)’ घोषणा भयो। यसमा दुर्गा सोवको नेतृत्वमा अध्यक्ष मण्डल गठन भएको छ।

हिजो एउटै धारमा रहेका गौतम र अन्य नेता अहिले छुट्टै तरबार बोकेर अघि बढेका छन्। यो फुटले नेकपा (माओवादी केन्द्र) लाई कमजोर बनाउने अनुमान गरिएको छ, विशेष गरी नुवाकोट जिल्लामा। नुवाकोट माओवादीको प्रभावशाली आधार क्षेत्र हो, जहाँ हितबहादुर तामाङ (पूर्वमन्त्री तथा केन्द्रीय सदस्य), राधिका तामाङ (बागमती प्रदेशसभाकी पूर्व उपसभामुख) र हिरानाथ खतिवडा जस्ता नेताहरूको बलियो जग छ। हितबहादुर तामाङ नुवाकोट–१ बाट संघीय सांसद निर्वाचित छन् भने राधिका तामाङ प्रदेशसभामा पनि विजयी हुँदै आएकी छन्। यी नेताहरूको संगठनात्मक पकड बलियो छ। गौतमको अलग यात्राले यी नेताहरूको जग हल्लाउने वा उखेल्ने सम्भावना देखिएको छ।

नुकुल गौतमलाई जनयुद्धका समयमा ‘जिउँदो सहिद’ जस्तै मानिन्थ्यो। उनले पार्टीका लागि ठूलो योगदान दिएका थिए। तर पछिल्लो समय माओवादी केन्द्रमा देखिएको आन्तरिक कलह, नेतृत्वको अवसरवादी चरित्र र जेन जी आन्दोलनको असरले धेरै नेता असन्तुष्ट बने। जनार्दन शर्माले प्रचण्डको नेतृत्वलाई अवसरवादी भन्दै पार्टी छाडे। गौतम पनि त्यही असन्तुष्टिको हिस्सा बने। प्रलोपाको घोषणापछि उनले विभिन्न अभियान सुरु गरेका छन्।

आगामी फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधिसभा निर्वाचनलाई लक्षित गर्दै गौतम सक्रिय छन्। यो निर्वाचन नेपालको राजनीतिक इतिहासमा महत्वपूर्ण मानिएको छ। संसद विघटनपछि तोकिएको यो मितिमा निष्पक्ष र भयरहित चुनाव हुनुपर्ने माग उठिरहेको छ। प्रलोपाले पनि यसलाई अवसरका रूपमा लिएको छ। पार्टीले भ्रष्टाचार विरोधी अभियान, संगठन विस्तार र वैकल्पिक राजनीतिको नारा अघि सारेको छ। बागमती प्रदेशमा आशा तामाङ, राजन गौतम लगायतलाई संयोजनको जिम्मेवारी दिइएको छ।
यो फुटले कम्युनिस्ट आन्दोलनमा नयाँ तरङ्ग ल्याउने अनुमान छ। माओवादी केन्द्रले ठूलो एकता गरेर नेकपा गठन गरेको अवस्थामा प्रलोपाको उदयले मत विभाजन हुन सक्छ। नुवाकोटमा माओवादीको परम्परागत भोट बैंकमा असर पर्ने देखिन्छ। हितबहादुर तामाङ जस्ता नेताले संगठन जोगाउन कडा मेहनत गर्नुपर्नेछ। राधिका तामाङ र हिरानाथ खतिवडाको सक्रियताले पनि पार्टीको जग बलियो छ। तर गौतमको स्थानीय प्रभावलाई कम आँक्न सकिँदैन।

नेपाली राजनीतिमा फुट र जुटको क्रम चलिरहेको छ। जेन जी आन्दोलनपछि धेरै दलमा विभाजन देखियो। प्रलोपाले युवा र असन्तुष्ट वर्गलाई आकर्षित गर्ने प्रयास गरिरहेको छ। गौतमको अभियानले बागमती प्रदेशमा विशेष गरी नुवाकोट, रसुवा जस्ता क्षेत्रमा नयाँ बहस सिर्जना गरेको छ। उनको यात्रा जनयुद्धको आदर्शदेखि वैकल्पिक लोकतान्त्रिक प्रगतिशील धारसम्म पुगेको छ।
यो परिवर्तनले माओवादी केन्द्रलाई चुनौती दिएको छ। फागुन २१ को चुनावमा प्रलोपाको प्रदर्शनले धेरै कुरा निर्धारण गर्नेछ। गौतम जस्ता पूर्व योद्धाको छुट्टै बाटोले कम्युनिस्ट आन्दोलनको भविष्यमा नयाँ प्रश्न उठाएको छ। के यो फुटले आन्दोलनलाई कमजोर बनाउँछ वा नयाँ ऊर्जा दिन्छ ? समयले जवाफ दिनेछ। तर अहिले नै बागमती प्रदेशको राजनीतिक माहोल तातिएको छ। नुवाकोटका माओवादी नेताहरूको जग हल्लिने हो वा मजबुत बन्ने हो, त्यो हेर्न बाँकी छ।

नेपालको राजनीतिमा यस्ता उतारचढाव नौलो होइन। तर जनयुद्धका जिउँदा सहिद जस्ता व्यक्तित्वको अलग यात्राले भावनात्मक असर पनि पारेको छ। गौतमको अभियानले प्रगतिशील विकल्प खोज्नेहरूलाई आकर्षित गर्न सक्छ। फागुनको चुनाव नजिकिँदै गर्दा उनको सक्रियता बढ्दो छ। यो कथा नेपालको बदलिँदो कम्युनिस्ट राजनीतिको एउटा अध्याय बन्न सक्छ।