नुवाकोटका सामाजिक अभियान्ताको पहलः मल अभाव समाधानका लागि निर्देशनसँग छलफल।
नुवाकोट, कात्तिक १४ ।
नुवाकोटमा हाल उत्पन्न भएको रासायनिक मलको गम्भीर अभाव र त्यसको समाधानका उपायबारे कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेडका कार्यकारी निर्देशक (का.मु.) विष्णु प्रसाद के.सी. सँग नुवाकोटका अभियान्ता टोलीले काठमाडौंस्थित कम्पनी कार्यालयमा विस्तृत छलफल गरेको छ।
उक्त छलफलमा नुवाकोट विकास निर्माण अभियानका अभियान्ता राजन गौतम (नकुल), अधिवक्ता रामेश्वर भण्डारी, चन्द्र प्रसाद पुरुष, राजु राई र नगर अभियन्ता दिनेश लामिछाने लगायतको सहभागिता रहेको थियो। छलफलको केन्द्रबिन्दु नुवाकोटलगायत देशभर मल अभावका कारण किसानले भोगिरहेको समस्या र त्यसको दीर्घकालीन समाधान खोज्ने विषयमा केन्द्रित रह्यो।निर्देशक के.सी.ले हाल देशभर मल अभाव भएको स्वीकार गर्दै, कृषि सामग्री कम्पनीले स्थानीय तहहरूलाई वितरणको जिम्मेवारी दिए पनि कार्यान्वयनमा समस्या आइरहेको बताएका थिए। उनका अनुसार कम्पनीले सबै स्थानीय निकायलाई मल वितरण सम्बन्धी अधिकार र सूचना औपचारिक रूपमा पठाइसकेको भए पनि कतिपय स्थानीय तहहरूले त्यो अधिकार व्यवहारिक रूपमा प्रयोग गर्न सकेका छैनन्, जसले किसानले समयमा मल पाउन नसक्ने अवस्था सिर्जना भएको हो।के.सी.ले भने, “कृषि सामग्री कम्पनीले हरेक वर्ष करिब तीन लाख मेट्रिक टन मल आयात गर्छ तर देशभर किसानको माग करिब छै लाख मेट्रिक टन छ। अहिले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मलको मूल्य निकै बढेको छ — हामीले करिब ४,००० रूपैयाँमा खरिद गर्छौं र किसानले अनुदानमा १,००० रूपैयाँमा पाउँछन्। तर वितरण प्रणाली बलियो नहुँदा समस्या तीव्र भएको हो।”छलफलका क्रममा अभियान्ता **राजन गौतम (नकुल)**ले भने,“नेपालले दशकौँदेखि मल आयातमै निर्भर रहँदा किसान निराश भएका छन्। यदि नेपालमै मल फ्याक्ट्री स्थापना गर्न सकियो भने यो दीर्घकालीन समस्याको अन्त्य हुन सक्छ। सरकार र निजी क्षेत्र दुवै सक्रिय हुनुपर्छ।”
त्यसैगरी अधिवक्ता रामेश्वर भण्डारीले मलको अभावले कृषि क्षेत्रलाई कमजोर बनाइरहेको टिप्पणी गर्दै भने,“स्थानीय तहलाई अधिकार दिइएको छ तर कार्यान्वयनको इच्छाशक्ति छैन। अधिकार दिएर मात्रै हुँदैन, त्यसलाई लागू गर्न राज्य संयन्त्रले जवाफदेही बन्नुपर्छ।”अभियान्ता चन्द्र प्रसाद पुरुषले भने,“किसानले मल नपाएर खेती रोकिन लागेको अवस्था छ। यस्तो अवस्थामा मल वितरण र भण्डारणको स्पष्ट नीति स्थानीय स्तरमा आवश्यक छ।”सहभागी राजु राईले भने, “हामीले भारत वा अन्य देशबाट आयातमा निर्भर रहँदा मूल्य, गुणस्तर र समयमा आपूर्ति हुने ग्यारेन्टी छैन। त्यसैले आत्मनिर्भर बन्नु अहिलेको प्रमुख आवश्यकता हो।”
नगर अभियन्ता दिनेश लामिछानेले छलफलको निष्कर्ष प्रस्तुत गर्दै भने,“यदि सरकारले नीति, योजना र लगानीलाई स्पष्ट रूपले एकीकृत गर्न सके, किसानलाई आवश्यक समयमा मल उपलब्ध गराउन सकिन्छ। स्थानीय निकायहरूलाई जिम्मेवारी दिँदा त्यसको निगरानी पनि अनिवार्य हुनुपर्छ।”छलफलको अन्त्यमा निर्देशक **विष्णु प्रसाद के.सी.**ले नेपालमा मल उत्पादन फ्याक्ट्री खोल्न ठूलो लगानी आवश्यक पर्ने जनाउँदै भने,“नेपालमा ठूला लगानीकर्ताहरू वा अन्तर्राष्ट्रिय कम्पनीहरूले सहकार्य गर्न चाहे र निर्यातको वातावरण बने भने, नेपाल पनि आत्मनिर्भर बन्न सक्छ।”नुवाकोटका किसानहरूको समस्या समाधानका लागि छलफलले व्यावहारिक सुझावहरू अघि सारेको छ। सहभागीहरूले भने — अधिकारको प्रयोग, पारदर्शिता र लगानीमै नेपालको कृषि स्वावलम्बनको बाटो लुकेको छ।
