उपत्यकामा यौनधन्दा : होटल बने अड्डा, ग्राहक पाउने मूल्य १–३० हजारसम्म

उपत्यकामा यौनधन्दा : होटल बने अड्डा, ग्राहक पाउने मूल्य १–३० हजारसम्म

काठमाडौं — साँझपख माछापोखरी, नयाँ बसपार्क, ठमेल र बालाजु क्षेत्रको भीडभाडमा लुकेको अर्को संसार छ—यौनधन्दामा संलग्न महिलाहरूको। समूह नेपाल र विभिन्न अध्ययन अनुसार उपत्यकामा करिब ४० हजार यौनकर्मी महिला छन्। अधिकांश १८–२० वर्ष उमेर समूहका छन्, जबकि ३३ प्रतिशत १८ वर्षभन्दा कम उमेरकी छन्।

यौनकर्मीमध्ये ३१ प्रतिशत निरक्षर छन् र ५१ प्रतिशत मात्र साक्षर छन्। करिब २० प्रतिशतले पढाई बीचमै छाडेर यो पेशा अपनाएका हुन्। उनीहरूले क्याबिन रेस्टुरेन्ट, डान्सबार, दोहोरी साँझ र होटलहरूमा काम गर्छन्।

सार्कको एचआईभी–एड्स केन्द्रको रिपोर्ट अनुसार नेपालमा २०२४ सम्म १ लाख १५ हजार ९ सय यौनकर्मी छन्। दक्षिण एसियामा यो चौथो ठूलो संख्या हो। भारतमा ९ लाख ९५ हजार ५००, पाकिस्तानमा २ लाख २८ हजार ८०० र बंगलादेशमा १ लाख ६१ हजार ८ सय यौनकर्मी छन्।

यद्यपि, नेपालमा यौनकर्मी संख्या बढ्दो भए पनि एचआईभी/एड्स संक्रमण २० वर्षमा ९० प्रतिशतले घटेको छ। स्वास्थ्य पहुँच, जनचेतना र रोकथाम कार्यक्रमले यो उपलब्धि सम्भव पारेको छ।

गरिबी, बेरोजगारी र सामाजिक असमानताका कारण धेरै युवतीहरू काठमाडौं आएका छन्। रामेछापकी गौरी दुई वर्षअघि कामको खोजीमा राजधानी आइन्। होटलमा काम गर्दा सजिलो कमाइको आश्वासनमा उनी यौनधन्दामा फसिन्। रौतहटकी गीता नर्स बन्ने सपना लिएर आएकी थिइन्, तर खराब संगत र नसा सेवनको प्रवृत्तिले उनलाई यौनकर्मी बनायो। रत्नपार्ककी सन्तु छोरा पाल्न बाध्य भएकी थिइन्।

यो पेशा प्रायः होटलमा हुन्छ। होटलका सञ्चालक र यौनकर्मीबीच विशेष सम्बन्ध हुन्छ। ग्राहक खोज्ने काम दलाल वा स्वयं यौनकर्मीले गर्छन्। ग्राहकको मूल्य १ हजारदेखि ३० हजार रुपैयाँसम्म फरक पर्छ। यौनकर्मीबीच पनि स्तर र क्षेत्र अनुसार भिन्नता हुन्छ।

पेशामा संलग्न महिलाहरूले प्रहरीसँगको सम्बन्धलाई ठूलो चुनौती मान्छन्। कतिपय प्रहरी स्वयं ग्राहक बन्ने गर्छन्, केही होटलमा सौदाबाजी पनि। उच्च वर्गका ग्राहक पनि यौनप्यास मेटाउन उनीहरूसँग सम्पर्कमा रहन्छन्।

विशेषज्ञहरूले चेतावनी दिएका छन्—सिर्फ स्वास्थ्य कार्यक्रम पर्याप्त छैनन्। सामाजिक संरचना, रोजगारी, शिक्षा र महिला सशक्तिकरणमा ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता छ। यसले मात्र यौनधन्दा नियन्त्रण र महिलाहरूको जीवनस्तर सुधारमा ठोस प्रभाव पार्न सक्छ।

काठमाडौंको भीडभाड, चम्किला लाइट र रातको झिलिमिली दृश्यभित्र यौनधन्दाका यस्ता तथ्य अझैपनि रहस्यमय र मन चस्मा लगाउने छन्। सरकारले मात्र होइन, समाजले पनि महिला सशक्तिकरण, सुरक्षित रोजगारी र शिक्षा सुनिश्चित गर्नु अब अपरिहार्य छ।